📢 İş Yerinde Can Güvenliği ve İSG Hakları Rehberi: Dilekçe Örneği, Haklı Fesih Şartları ve Güncel Yargıtay Kararları

İş ilişkisinde işveren, işçiyi gözetme borcu (borçlar hukuku temelli) altındadır. Ancak modern hukuk, işçiyi sadece pasif bir koruma nesnesi değil, kendi güvenliği üzerinde söz hakkı olan "aktif" bir özne olarak kabul eder. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Kanunu, işçiye hayati önem taşıyan üç temel hak tanır: Bilgilendirilme, Tedbir Talep Etme ve Çalışmaktan Kaçınma.

1. İşverenden Tedbir Alınmasını Talep Etme Hakkı (Madde 13/1)

İşçi, işyerinde gördüğü bir eksiklik veya tehlike karşısında işverene "durumu düzelt" deme hakkına sahiptir.

• Prosedür: İşçi, ciddi ve yakın bir tehlike ile karşılaştığında varsa İSG Kurulu’na, kurul yoksa doğrudan işverene başvurur.

• İşverenin Yükümlülüğü: Talep derhal karara bağlanmalıdır. Eğer kurul veya işveren talebi reddederse, işçi bu durumu tutanakla tespit ettirmeli veya yazılı bildirimde bulunmalıdır.

• Önemli Detay: İşçi bu talebi ilettiği için işveren tarafından cezalandırılamaz, iş akdi bu nedenle feshedilemez.

  
  

2. Çalışmaktan Kaçınma Hakkı: "Tehlike Varsa İş Yok" (Madde 13/2)

Bu hak, işçinin can güvenliğini korumak adına iş görme borcunu askıya almasıdır.

• Kullanım Şartları: Tehlikenin "ciddi ve yakın" olması gerekir. Yani somut, gerçekleşme ihtimali yüksek ve beklemeye tahammülü olmayan bir risk söz konusu olmalıdır.

• Karar Süreci: Kurul veya işveren "evet, tehlike var" dediği andan itibaren işçi, gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmama hakkına sahiptir.

• Ücret Güvencesi: İşçinin çalışmadığı bu dönemde ücreti tam ödenir; sosyal güvenlik hakları ve diğer yan hakları (yemek, servis vb.) aynen devam eder.

• Acil Durum İstisnası: Eğer tehlike o kadar büyük ve yakınsa ki kurulun toplanmasını beklemek can kaybına yol açacaksa (örneğin patlama riski, çökme emaresi), işçi hiç kimseden izin almadan güvenli bir bölgeye çekilebilir.

  
  

3. İş Sözleşmesini Haklı Nedenle Fesih Hakkı (Madde 13/4)

Eğer işçi tedbir talep etmesine rağmen işveren bu talebi reddeder veya gerekli önlemleri almazsa, işçi için "güven ilişkisi" zedelenmiş sayılır.

• Hukuki Dayanak: İşçi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/II-f (Çalışma şartlarının uygulanmaması) maddesi uyarınca iş sözleşmesini derhal ve haklı nedenle feshedebilir.

• Kıdem Tazminatı: Bu fesih türünde işçi, bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatına hak kazanır. İhbar süresi beklemesine gerek yoktur.

  
  

4. İşçinin Katılım ve Bilgilendirilme Hakkı (Madde 16-18)

İş güvenliği sadece kaza anında değil, öncesindeki süreçte de bir haktır.

• Eğitim Hakkı: İşveren, işe başlamadan önce, iş değişikliğinde veya ekipman değişiminde işçiye uygulamalı eğitim vermek zorundadır.

• Risk Analizini Görme: İşçiler, işyerindeki risk analizi sonuçlarını ve alınan koruyucu önlemleri öğrenme hakkına sahiptir.

• Görüş Bildirme: İş yerindeki İSG profesyonellerine (İş Güvenliği Uzmanı/İşyeri Hekimi) önerilerde bulunabilirler.

5. İşçinin Sorumluluğu: Haklar Sınırsız mıdır? (Madde 19)

Hukuk, işçiye bu hakları verirken karşılığında bir "özensizlik yasağı" koyar. İşçi;

• Kişisel koruyucu donanımları (baret, eldiven vb.) kullanmak zorundadır.

• Makine ve cihazları talimatlara uygun işletmelidir.

• Tehlikeyi bilerek yaratmamalı veya ihmal etmemelidir.

  
  

Yazar Notu: İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uyulmaması sadece idari para cezası değil, iş kazası durumunda işverenin ağır tazminatlar ve hapis cezası (taksirle öldürme/yaralama) ile karşı karşıya kalmasına neden olur.

📜 Yargıtay Ne Diyor? | Emsal Karar ve Esas Numaraları

1. İş Koşullarının (Isınma/Havalandırma) Yetersizliği ve Haklı Fesih

İşverenin işçinin sağlığını koruyacak fiziksel ortamı sağlamaması, işçiye tazminatlı fesih hakkı tanır.

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi

• Esas No: 2016/15456

• Karar No: 2020/5465

• Karar Özeti: İş yerinde merkezi ısıtma sisteminin çalışmaması ve işçilerin sağlığını tehdit eden soğuk çalışma ortamının düzeltilmemesi, işçi açısından iş sözleşmesinin haklı nedenle feshi için yeterli sebeptir. İşveren, işçinin sağlığını koruma borcuna aykırı davranmıştır.

2. İSG Önlemlerinin Alınmaması ve İşçinin Kaçınma Hakkı

İşçinin tehlikeli bir durumda işi bırakması "devamsızlık" sayılamaz.

• Yargıtay 22. Hukuk Dairesi

• Esas No: 2013/11649

• Karar No: 2014/11025

• Karar Özeti: İş yerinde ciddi ve yakın bir tehlikenin varlığı halinde (örneğin elektrik tesisatındaki kaçaklar), işçinin 6331 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca çalışmaktan kaçınma hakkı vardır. Bu hakkını kullanan işçinin iş sözleşmesinin "devamsızlık" gerekçesiyle işveren tarafından feshedilmesi geçersizdir; işçi kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanır.

3. İşverenin İspat Yükümlülüğü ve Eğitim Zorunluluğu

İşveren, sadece kişisel koruyucu donanım (baret, eldiven vb.) vermekle sorumluluktan kurtulamaz; bunların kullanılıp kullanılmadığını da denetlemek zorundadır.

• Yargıtay 21. Hukuk Dairesi

• Esas No: 2015/3412

• Karar No: 2015/15856

• Karar Özeti: İşveren, iş yerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyulup uyulmadığını denetlemekle yükümlüdür. İşçinin kendi dikkatsizliği olsa bile, işverenin denetim ve eğitim noksanlığı varsa işveren kusurlu kabul edilir. "İşçinin tecrübeli olması" işvereni önlem alma ve denetleme yükümlülüğünden kurtarmaz.

4. İş Kazası Riski ve Tedbir Talebinin Reddi

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi

• Esas No: 2017/14522

• Karar No: 2018/12530

• Karar Özeti: İşçi tarafından iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınması yönünde yapılan başvurunun işveren tarafından sonuçsuz bırakılması veya reddedilmesi durumunda, işçinin 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/II-f bendi uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme hakkı doğar.

5. Manevi Tazminat ve İşçinin Psikolojik Sağlığı

• Yargıtay 21. Hukuk Dairesi

• Esas No: 2019/2231

• Karar No: 2019/6540

• Karar Özeti: İş sağlığı ve güvenliği sadece fiziksel yaralanmaları değil, işçinin ruhsal bütünlüğünü de kapsar. İş yerindeki mobing veya ağır çalışma koşullarının yarattığı stres, işverenin gözetme borcuna aykırılık teşkil eder ve manevi tazminat sorumluluğunu doğurabilir.

[İŞYERİ UNVANI / İSG KURULU BAŞKANLIĞI’NA](Şehir)

KONU: 6331 Sayılı Kanun Madde 13 Uyarınca Tedbir Talebi ve Durum Tespiti Hakkında.

AÇIKLAMALAR:

Şirketiniz bünyesinde ............................................................ departmanında ............................................................ görevini yürütmekteyim.

Çalıştığım alanda / kullanmakta olduğum ekipmanda tespit ettiğim;(Buraya tehlikeyi kısaca tarif ediniz: Örn: Yüksekte çalışma alanında korkuluk bulunmaması, makine koruyucusunun arızalı olması, havalandırma sisteminin yetersizliği vb.) ..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................hususları nedeniyle ciddi ve yakın bir tehlike olduğu tarafımca müşahede edilmiştir.

Bu durum, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında can güvenliğimi ve vücut bütünlüğümü tehdit etmektedir. Söz konusu Kanun’un 13. maddesi gereğince;

1. Belirttiğim tehlikenin ivedilikle kurul (veya işveren) tarafından tespit edilmesini,

2. Tespit edilen tehlikeye karşı gerekli İSG önlemlerinin derhal alınmasını,

3. Gerekli güvenlik önlemleri alınıp güvenli çalışma ortamı sağlanıncaya kadar “çalışmaktan kaçınma hakkımı” kullanmak istediğimi,

4. Bu süreçte ücret ve diğer haklarımın saklı tutulması gerektiğini bilgilerinize sunarım.

Gereğinin yapılmasını ve tarafıma 6331 S.K. Madde 13/1 uyarınca yazılı olarak bilgi verilmesini arz ederim. Tarih: ... / ... / 202...

Adı Soyadı:

T.C. Kimlik No:

İmza:

📝 Örnek Dilekçe: Tedbir Talep Hakkınızı Nasıl Kullanırsınız?

Dilekçeyi hazırlamak işin hukuki temelidir, ancak bu sürecin usulüne uygun işletilmesi hak kaybı yaşamamanız için kritiktir. 6331 Sayılı Kanun ve uygulama pratiklerine göre süreci şu adımlarla yönetmelisiniz:

1. Tebliğ Yöntemi (Resmiyet Kazandırma)

Dilekçeyi sadece elden verip bırakmamalısınız. İleride "bize böyle bir talep gelmedi" denilmemesi için şu yollardan birini seçin:

• İmza Karşılığı Teslim: Dilekçeden iki nüsha hazırlayın. Birini işverene/İSG kuruluna verin, diğerinin üzerine "Aslı teslim alınmıştır" şerhi düşürterek tarih, isim ve imza ile kendinizde saklayın.

• Noter Kanallı İhtarname: Eğer işyerinde gergin bir ortam varsa veya dilekçeniz alınmıyorsa, en sağlam yol noter kanalıyla göndermektir.

• İç Yazışma/E-posta: Şirket resmi e-posta adresinizden, İSG uzmanına ve İK birimine (bilgi olarak) gönderin.

2. Değerlendirme Süreci (Bekleme Aşaması)

Dilekçeyi verdikten sonra süreç şöyle işler:

• Kurul Kararı: İSG Kurulu (veya kurul yoksa işveren) talebinizi derhal görüşmek zorundadır.

• Tutanak ve Bildirim: Kurul/işveren kararını bir tutanakla tespit eder ve sonucu size yazılı olarak bildirir.

3. Çalışmaktan Kaçınma Hakkının Kullanılması

Dilekçenizde belirttiğiniz tehlike onaylanırsa veya tehlike kurul kararını bekleyemeyecek kadar acilse:

• İşyerinden Ayrılmama: Aksine bir talimat yoksa işyerinde (güvenli alanda) bulunmaya devam etmelisiniz. ("Çalışmaktan kaçınma hakkı", iş yerini terk edip eve gitmek demek değildir. Aksi bir talimat yoksa, güvenli bir bölgede bekleyerek işverenin talimatlarını takip etmelisiniz. Haklı bir sebep olmadan iş yerini tamamen terk etmek "devamsızlık" nedeniyle işten çıkarılmanıza yol açabilir.)

• Ücret Hakkı: Bu süreçte çalışmadığınız saatlerin/günlerin ücreti tam olarak ödenmelidir.

4. İşverenin Önlem Almaması Durumu

Eğer kurul veya işveren talebinizi reddederse ya da haklı bulunmanıza rağmen önlem almazsa:

• Hizmet Akdinin Feshi: İşçi, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmaması nedeniyle iş sözleşmesini haklı nedenle (tazminatlı) feshedebilir.

• Bakanlık Bildirimi: Durumu ALO 170 üzerinden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na ihbar edebilirsiniz.

Uyarı: İşverenden tedbir talep ederken, sizin de size verilen baret, eldiven, emniyet kemeri gibi ekipmanları eksiksiz kullandığınızdan emin olun. Kendi yükümlülüklerini (6331 S.K. Md. 19) yerine getirmeyen bir işçinin "tedbir alınmıyor" iddiası yargıda zayıf kalabilir.

5. Delil Toplama

Süreç yargıya taşınırsa (tazminat davası vb.) elinizde şu kanıtların olması işinizi kolaylaştırır:

• Tehlikeli durumun fotoğrafı veya videosu. (Tehlikeli durumu (bozuk makine, eksik ekipman vb.) fotoğraflamak veya video kaydına almak mahkemede en güçlü delildir. Ancak bunu yaparken Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) çerçevesinde, diğer iş arkadaşlarınızın özel hayatını ihlal etmemeye ve şirket sırlarını ifşa etmemeye özen gösterin.)

• Duruma tanıklık edebilecek iş arkadaşlarınız.

• Varsa daha önce yapılmış sözlü uyarıların kayıtları.

Unutmayın: İş sağlığı ve güvenliği bir tercih değil, anayasal bir haktır. Yukarıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlı olup her somut olayın kendine has özellikleri bulunabilir.

Konuyla ilgili merak ettiklerinizi aşağıda sorularınız için yorum bırakabilir veya detaylı hukuki süreç yönetimi için bir hukuk bürosuna danışabilirsiniz. Güvenli ve sağlıklı çalışmalar dileriz.